Površina: 496 kvadratna kilometra

Broj stanovnika (popis 2011.) : 28.739

Položaj:  Sjeveroistok Crne Gore ( Gornje Polimlje)

Nadmorska visina: Najniža tačka 640m, najviša tačka 2.139m

Planine: Bjelasica, Mokra, Cmiljevica, Murgaš, Turjak

Rijeke: Lim, Bistrica, Ševarinska, Šekularska, Lješnica, Kaludarska, Sušica

Jezera: Pešića jezero, Veliko i Malo Ursulovačko jezero,    Veliko i Malo Šiško jezero

Klima: umjereno – kontinentalna u Beranskoj kotlini i neposrednom dolinskom okruženju, subplaninska u srednjim visinskim zonama planinskog oboda kotlina i planinska u najvišim planinskim predjelima

Udaljenost od većih centara:  Podgorica 143km, Budva 200km, Beograd  415km,  Skoplje 222km, Priština 160km, Sarajevo 244km, Udaljenost od železničkog saobraćaja  je 36 kilometara.  U Beranama postoji aerodrom koji nije aktivan.

Udaljenost od aerodroma:  Podgorica /Golubovci (TGD) 155 km, Priština (PRN) 149km, Tivat (TIV) 230km,  Beograd (BEG) 370km

Istorija

Današnje područje  Berana bilo  naseljeno još u neolitsko doba. Postoje brojna nalazišta sa tragovima vinčanske kulture . Beranska kotlina je bogata ostacima materijalne kulture koji dokazuju prisustvo rimske imperije.

Ovo područje je do 1455. godine  bilo u sastavu Srbije, a nakon turske okupacije i rušenja gradova Budimlje i Bihora njihov kontinuitet  nastavlja naselje Berane. Naziv Berane dobilo je po toponimima srednjovjekovnih naziva Beranselo, Berankrš i Beranske strane, koji se pominju u srednjovjekovnim pisanim izvorima, kao što je Šudikovski pomenik. U pomeniku se pominje i naselje Berana, što govori da je Berane, naselje još iz perioda srednjovjekovne Srbije.

Po oslobođenju od Turaka, 6 oktobra 1912. godine,  Berane ulazi u sastva Crne Gore i dobija državne, kulturne i ostale razvojne funkcije.

Od 21. jula 1949. do marta 1992. godine nazivalo se Ivangrad, po narodnom heroju i revolucionaru, Ivanu Milutinoviću.

Rudna i šumska bogastva

Dominantnu strukturu energetskog potencijala čine mrki ugalj i hidroenergija Lima i njegovih pritoka. Istraživanja pokazuju da beranski bazen raspolaže značajnim količinama kvalitetnog mrkog uglja. Krajem 1989. godine ustanovljene su eksploatacione rezerve u iznosu od oko 23,8 miliona tona., a neke procjene govore da beranski basen raspolaže geološkim rezervama mrkog uglja u iznosu od 103 miliona tona.

Od resursa iz grupe nemetala značajne su rezerve moćnih naslaga visokokvalitetne gline pogodne za proizvodnju ukrasnih keramičkih pločica, crijepa i cigle,  zatim kvalitetnog krečnjaka, laporca,  šljunka i pijeska.

Ukupna površina šuma i šumskih zemljišta na području šumske uprave Berana iznosi 27.856,58 ha.

Poljoprivredno zemljište

Prema katastarskim podacima opština Berane, od ukupno raspoložive površine zemljišta, 65.518 ha, na obradivo zemljište otpada 22%, ostalog zemljišta ima 41%, dok šume pokrivaju prostor od 37%.

Turizam

Planine, rijeke, kanjoni, planinska jezera, raznovrsna flora i fauna pružaju široke mogućnosti  i predstavljaju veliku turističku vrijednost.

Kulturno istorijsko nasleđe poput manastira Đurđevi stupovi, Ćelije u Kaludri,  Šudikova i Vakufska kuća  svaki na svoj način očarava posjetioce i otkriva duhovna bogatstva.

Zahvaljujući bogatstvu prirodnih resursa, kulturno-istorijskom nasleđu i tradicionalnom gostoprimstvu, Berane je izazovna destinacija prvenstveno za turiste koji vole prirodu i avanturu.

Kulturno-istorijski spomenici

Najznačajniji i najstariji spomenik kluture koji je očuvan, je manastir Đurđevi stupovi, koji je 1212. godine podigao Župan Prvoslav, sin velikog Župana Tihomira, sinovac Svetog Simeona (Nemanje). Manastir je bio, a i danas je sjedište Budimljanske episkopije, koju je 1219. godine osnovao Sveti Sava, kao jednu od sedam prvih episkopija.

Osim Manastira Đurđevi stupovi, veliko kulturno- istorijsko bogatstvo predstavlja obnovljeni manastir „Šudikova“, manastir “Ćelije” u Kaludri, Džamija u Haremima, Vakufska kuća,  hram Svetog Simeona Mirotočivog koji se nalazi u fazi izgradnje i još nekoliko vjerskih objekata na seoskom području.

Na dva kilometra od centra grada nalaze se i ostaci vojnog logora  iz rimskog perioda, „Rimski kastrum“.

U novijoj istoriji na području Berana izgrađeno je nekoliko spomen obilježja.

Na brdu Jasikovac, u znak sjećanja na stradale rodoljube,  žrtve Drugog svjetskog rata sagrađen je spomenik „Sloboda“ u obliku metka, visok 18 metara, rad proslavljenog arhitekte Bogdana Bogdanovića . Spomenički kompleks čini i 40 kamenih blokova na kojima je ispisana istorija ratova beranskog kraja.

Najstariji pisani spomenik je pogovor Nomokanonu, u nauci poznat kao “Moračka krmčija”, koji je napisao episkop Teofil iz Budimlje 1252. godine.

Obrazovanje

Prvi oblici organizovanog obrazovanja i kulture u ovom dijelu Polimlja razvijaju se u crkvama i manastirima. Manastir Šudikova imao je prepisivačku i druge škole, a pri Đurđevim stupovima, od 1836. godine, radila je Manastirska škola čiji je osnivač Iguman Mojsije Zečević.  Gimnazija u Beranama počela je sa radom 8. novembra 1913. godine. Ona predstavlja jedno od najsvjetlijih poglavlja istorije i tradicije ovog kraja.

U  Beranama se nalazi jedna predškolska ustanova, dječiji vrtić „Radmila Nedić” i  7 osnovnih škola. Na  gradskom području rade osnovne škole „Vuk Karadžić”,„Vukašin Radunović”, i „Radomir Mitrović” sa više područnih odjeljenja u prigradskim naseljima.

Pored  Gimnazije, postoje  i srednja medicinska škola „Dr Branko Zogović” , Srednja stručna škola „Vukadin Vukadinović” i Srednja stručna škola.

Od  1950. u Beranama radi i  Škola za osnovno muzičko obrazovanje.

Visokoškolski studijski programi se izvodi  na Medicinskom fakultetu –Visoka medicinska škola.

Kultura

Centar za kulturu predstavlja mjesto svih kulturno – zabavnih djelatnosti u gradu. Formiran je 1960. godine i od tada se afirmisao kao ustanova koja sve više zadovoljava kulturne  potrebe građana. Pored brojnih manifestacija iz svoje istorijske prošlosti, jedna od tradicionalnih manifestacija koja se poslednjih petnaestak godina održava, je „Beransko kulturno ljeto“.

U sklopu Centra za kulturu radi i Gradska biblioteka koja raspolaže sa više od 40.000 jedinica bibliotečke građe.

Polimski muzej u Beranama  osnovan 15. februara 1955. godine, kao regionalni muzej kompleksnog tipa za teritoriju Gornjeg Polimlja. Posjeduje sledeće zbirke: arheološku, etnografsku, umjetničku, numizmatičku, heraldičku, prirodnjačku i zbirku fotografija, u kojima je registrovano više od 9.500 muzejskih predmeta.

U zgradi Muzeja postoji i Galerija „Šudikova“ koja raspolaže sa oko 3.000 eksponata.

Kuća vojvode Gavra Vukovića izgrađena je između 1890. i 1900. godine. Danas je spomen dom u kojem se priređuju izložbe slika, organizuju okrugli stolovi i održava Ljetnja diplomatska škola „Gavro Vuković“.

Informativna djelatnost

Jedini lokalni javni emiter je  Radio Berane  koji emituje program na frekvencijama 88,2 MHz i 105,4 MHz i putem interneta, 24 časa dnevno.

Narodno stvaralaštvo

U Beranama djeluje veći broj kulturno-umjetničkih društva i muzičkih grupa: KUD „Lim“, KUD „Kolo“, muzička grupa „Duga“, Crkveni hor „Sv. mati Anastasija“ , hor izvorne muzike „Đurđevi stupovi“ Na Đurđevdan, 6. maja tradicionalno se organizuje međunarodni festival folklora „Vasojevićki sjednik“

Sport

Trenutno u Beranama egzistira preko 40 sportskih kolektiva koji se takmiče u različitim ligaškim rangovima u Crnoj Gori.

U Beranama djeluju fudbalski klub i brojne škole fubala, rukometni , košarkaški, bokserski, šahovski  i stonoteniski klubovi sa zavidnom tradicijom i rezultatima. Takođe su zastupljeni i atletika, odbojka i borilačke vještine.

Sportska infrastruktura

Fudbalski stadion sa atletskom stazom , dva pomoćna fudbalska terena, sportski poligoni, Stadion malih sportova,  balon sala, Hala sportova

Zdravstvene institucije:

Dom zdravlja, Opšta bolnica Berane, poliklinika „Tesla medikal“

Počasni građani:

Dragan Nikolić, glumac

Tomislav Nikolić, Predsjednik Republike Srbije